Bugün artık neredeyse herkes cep telefonu kullanıyor. Birçok kişi cep telefonlarıyla sadece konuşmakla kalmıyor, bunlarla ve başka taşınabilir aletlerle tüm dünyayla iletişim kurabiliyor, yazı, resim, video aktarımı gibi olanaklardan ve internetten kablosuz yararlanabiliyor. Cep telefonlarının türleri ve kaliteleriyle ilgili ayrıntılı bilgiler edinilmesine karşın, pek az kişinin bunların ve taşınabilir başka aletlerin iletişimini sağlayan sistemlerin ve “baz istasyonları ağının” teknik yapısıyla ve çalışma sistemiyle ilgili bilgisi var. Bu nedenle, baz istasyonlarının kent dışına çıkarılması gibi teknik olarak yerine getirlemeyecek istekler, zaman zaman medyada yer alıyor. Bu yazıda, mobil iletişimi sağlayan teknik sistemler, bunların çalışması, baz istasyonlarından ve cep telefonlarından yayılan elektromanyetik dalgaların özellikleri, insana olabilecek etkileri, ilgi sınır değerler, çevredeki ölçümler konuya yabancı olanlar için basitleştirilerek ve bir miktar ayrıntıya girilerek açıklanıyor.
Radyo ve televizyon yayınları bir kule antenden, yüksek elektriksel güçte, genellikle 100 km’den daha büyük uzaklıkları kapsayacak şekilde yapılıyor. Bilindiği gibi, bu çeşit yayınlar antenden dinleyici ya da izleyiciye doğru tek yönlü, karşılıklı değil. Cep telefonlarının birbirleriyle ya da sabit telefonlarla karşılıklı iletişimi ise baz istasyonlarının bulunduğu sistem ağı aracılığıyla yapıldığından radyo ve televizyon yayınlarından çok farklı. İki cep telefonu arasında iletişim nasıl sağlanıyor? Telefonlaşırken bu iki alet hatta aynı yerde, yan yana dursalar bile hiçbir zaman doğrudan iletişimde bulunmuyor. Aynı yörede oturan iki kişi arasındaki iletişim, cep telefonları antenleriyle o yöredeki baz istasyonları antenleri arasında gidip gelen elektromanyetik dalgalara modülasyonla yüklenmiş olan bilgilerin, bigisayarlar aracılığıyla düzenlenipaktarılmasıyla sağlanıyor. Farklı bölge ya da ülkeler arasındaki iletişimde ise cep telefonundan baz istasyonuna aktarılan konuşma (ya da herhangi bir veri) kablo (ya da kablosuz verici antenlerden yayılan dalgalar) aracılığıyla alıcının bulunduğu bölgeye iletilip oradaki yakın bir baz istasyonundan alıcının telefonuna ya da başka bir alete (örneğin ipad, laptop) ulaştırılıyor. Baz istasyonları, evlerin çatısına ya da direklerin tepelerine takılan antenler ile bunların alt bölümlerine yerleştirilen, elektronik devrelerin bulunduğu kutulardan oluşuyor. Cep telefonlarıyla karşılıklı iletişim, ancak çok sayıda küçük hücrenin oluşturduğu bal peteği şeklindeki baz istasyonları ağı yardımıyla sağlanıyor. Her bir baz istasyonu, birkaç yüz metreyle onlarca kilometre arasında değişen çevresiyle iletişimdedir ve kablolu ya da kablosuz olarak “baz istasyonları ağı”yla bağlantılıdır. Her bir hücrede ancak belirli sayıda kişinin aynı anda konuşabilmesi iletişime sınırlama getiriyor. Her bir baz istasyonu aynı anda 20 ile 90 arasında kişinin konuşmasını sağlayabiliyor, veri (resim) aktarımında ise bu sayı 2 ile 20 arasına iniyor. Özellikle kent merkezlerindeki yoğun telefonlaşmalarda aynı anda çok sayıda kişinin cep telefonuyla iletişim kurabilme gereksinimi, her birkaç yüz metrede bir baz istasyonu kurulmasını gerektiriyor. Ayrıca cep telefonu aküsünün çabuk bitmemesi ve cep telefonunun yaydığı elektromanyetik dalgaların konuşanı olduğunca az etklemesi amacıyla cep telefonlarının düşük elektriksel güçte çalışması ve buna rağmen baz istasyonuyla iletişimde olması gerekiyor. Bu ise ancak baz istasyonu yakınlardaysa sağlanabilir. Böylelikle baz istasyonu da çok daha düşük elektromanyetik güçte çalışarak cep telefonuyla iletişim kurabiliyor ve halkın baz istasyonlarından etkilenmesi son derece düşük düzeyde tutulabiliyor. Öte yandan, baz istasyonlarının sayısı arttıkça, aynı frekanslar çeşitli bölgelerde tekrar kullanılarak, zaten sınırlı olan frekanslar değerlendirilebiliyor.